Tìm hiểu Tết Trung Thu

Tết Trung Thu ở Châu Á

Kết quả hình ảnh cho trung thu 2015
Trung Thu là ngày tết của nhiều dân tộc ở Châu Á như Việt Nam, Ðại Hàn và Trung Hoa . . . Trung Thu đến, người Việt cũng như người Hoa, người Ðại Hàn đều chuẩn bị đón mừng Rằm Tháng Tám và “Ăn Tết Trung Thu”. Ðó là ngày tết sau khi công việc đồng áng trong năm đã hoàn tất, mọi người vui mừng trước thành quả lao động của mình. Tuy vậy, mỗi dân tộc có những nét riêng biệt khi đón mừng Tết Trung Thu. Người Việt chúng ta thường tổ chức lễ bái trong ngày Rằm Tháng Bảy hơn Rằm Tháng Tám, vì chúng ta coi Rằm Tháng Bảy là lễ Vu Lan, báo hiếu cha mẹ.
 
Người Việt cũng ăn Tết Trung Thu, nhưng chính là giành cho các em ở lứa tuổi thiếu nhi. Ngày Rằm Tháng Tám người lớn thường tổ chức cho các em vui chơi, rước đèn, ăn bánh Trung Thu.
 
Người Ðại Hàn coi Trung Thu là ngày tết quan trọng, thể hiện niềm vui sau một thời gian dài từ gieo hạt vào mùa xuân, chăm bón trong mùa hè để đến mùa thu gặt hái thành quả lao động của mình. Theo phong tục tập quán, mỗi khi Tết Trung Thu đến, người Ðại Hàn thường làm lễ rất long trọng để bày tỏ lòng biết ơn đối với tổ tiên, chia sẽ niềm vui thu hoạch vụ mùa với ông bà cha mẹ, Người Ðại Hàn thường có những câu nói: “Tháng Năm của nông dân, tháng Tám của thần tiên”, “Ba trăm sáu mươi ngày trong năm, ước gì ngày nào cũng như ngày Rằm Tháng Tám”. Từ thời cổ đại, người Ðại Hàn coi Rằm Tháng Tám là ngày tốt đẹp nhất trong năm vì vào dịp này có rất nhiều hoa trái và ngũ cốc, lương thực, người dân không phải lo lắng gì . . .
 
Người Hoa cũng coi đây là ngày vui mừng khi dân chúng thu hoạch thành quả lao động của họ trong năm, nhân dịp này họ tổ chức lễ tế tổ tiên ông bà và đoàn tụ gia đình. Giờ phút ấm cúng nhất là sau khi cúng bái tổ tiên xong, cả nhà ngồi quanh một chiếc bàn, vừa ăn bánh Trung Thu vừa ngắm vầng trăng trong sáng tưởng nhớ đến chị Hằng trên Cung Trăng.
 

Chị Hằng và bánh Trung Thu

Trung Thu là ngày tết coi mặt trăng là biểu tượng, nên có nhiều truyền thuyết về mặt trăng. Tuy ngày nay khoa học phát triển, con người đã đặt chân lên mặt trăng, hiểu rõ nó là cái gì, nhưng nhiều người vần thần tượng hóa, giữ mãi những truyền thuyết đẹp về mặt trăng do người thời xưa truyền lại qua những truyền thuyết trong dân gian hoặc ghi lại trong sách vở.
Trong những truyền thuyết về Tết Trung Thu, câu chuyện thần thoại Thường Nga (Hằng Nga) Lên Cung Trăng được nhiều người biết đến nhất.
 
Tương truyền vào thời đại Ðế Nghiêu, trên bầu trời bỗng xuất hiện mười cái mặt trời thật to, mang lại nhiều tai họa cho loài người như hạn hán, chết chóc. Sau khi Ngọc Hoàng biết được chuyện này, liền cử đại thần Hậu Nghệ xuống trần gian trừ hại cho bá tánh.
 
Hậu Nghệ tuân lệnh Ngọc Hoàng mang theo vợ là Thường Nga (Hằng Nga) xuống trần gian, dùng tên thần bắn rụng chín cái mặt trời. Tuy vậy Ngọc Hoàng lại không vui lòng khi thấy Hậu Nghệ giết chết con mình, nên không cho vợ chồng Hậu Nghệ trở về thiên đình. Hậu Nghệ hứa sẽ giúp mọi chuyện dưới trần gian trở nên. Từ đó chàng luôn luôn đi trừ khử các loài thú dữ hại dân. Nhưng ngày tháng trôi qua, tính tình Hậu Nghệ ngày càng nóng nảy, dần dần không còn đoái hoài gì đến nỗi khổ của dân gian. Một hôm, Hậu Nghệ xin Tây Vương Mẫu trên núi Côn Lôn một lọ thuốc tiên, một người uống có thể bay lên trời, hai người uống sẽ cùng nhau trường sinh bất lão. Một lần trần gian bị lụt, cuộc sống vô cùng cực khổ, trong khi đó Thường Nga lại chịu không nổi tính cộc cằn hung dữ của chồng, bèn nhân lúc Hậu Nghệ đi vắng, uống trộm hết lọ thuốc tiên rồi bay lên thiên đình. Sau đó phải lẩn trốn một mình trên cung trăng giá lạnh để trốn tránh sự chê cười của các tiên nữ.
 
Tuy là câu chuyện phê phán lòng ích kỷ của Thường Nga, nhưng cũng khiến cho nhiều người vô cùng xúc động. Ðến thời nhà Ðường, nữ thi sĩ Lý Thương Ẩn cảm thông hoàn cảnh cô đơn của Thường Nga ở trên cung trăng, đã làm bài thơ:
 
Thường Nga
Vân mẫu bình phong chúc ảnh thâm,
Trường hà tiệm lạc hiểu tinh trầm.
Thường Nga ưng hối thâu linh dược,
Bích hải thanh thiên dạ dạ tâm.
 
Tạm dịch:
Thường Nga
Ánh nến in hình bình phong đá,
Sông dài xuống thấp sao mai sa.
Thường Nga hối trộm thuốc tiên,
Giải bày tâm sự với nền trời xanh.
 
Sau này có những người gặp chuyện buồn rầu, chán đời, vào dịp Trung Thu thường hay than thở với Hằng Nga. Nhà thơ Tản Ðà Nguyễn Khắc Hiếu từng giãi bày tâm sự với Chị Hằng:
 
Ðêm Thu buồn lắm chị Hằng ơi,
Trần thế em nay chán nữa rồi.
Cung quế có ai ngồi đó chữa?
Trần gian xin chị nhấc lên chơi.
Có bầu có bạn cam chi tủi,
Cùng gió cùng trăng thế cũng vui.
Rồi cứ mỗi năm Rằm Tháng Tám,
Tựa vai nhìn xuống thế gian cười.
 
Ngoài chuyện Thường Nga trên cung trăng, truyền thuyết về bánh Trung Thu cũng được nhiều người nhắc đến. Ngày nay, mỗi lần đến Tết Trung Thu, người Hoa người Việt thường ăn loại bánh tròn như cái mặt trăng đêm rằm.
 
Cuối thời nhà Tống, người Mông Cổ xâm lược Trung Nguyên, đàn áp nhân dân thậm tệ. Những người chính nghĩa không chịu nổi sự áp bức đó bèn cùng nhau vạch ra kế hoạch chống lại những kẻ áp bức họ. Một hôm gần đến ngày Rằm Tháng Tám, có vị trưởng giả đưa ra một diệu kế, cử người đến từng nhà trao cho một hộp bánh hình mặt trăng, đồng thời dặn dò mang những cái bánh tròn trong hộp chia cho mọi người cùng ăn. Ai ăn bánh này trong đêm Rằm Tháng Tám sẽ tránh được mọi thiên tai. Thế là người ta chia nhau những chiếc bánh đó. Ðêm Rằm Tháng Tám, mọi người cắt bánh ra ăn, thấy trong nhân bánh có một mảnh giấy ghi rõ: Canh ba đêm nay cùng nhau giết quân Mông Cổ! Thế là mọi người chuẩn bị vũ khí, cùng nhau giết chết những tên lính Mông Cổ đang ngủ say. Người đời sau thường làm bánh Trung Thu tròn như mặt trăng trao tặng cho nhau để kỷ niệm sự tích anh hùng đó. Ngày nay, ở Việt Nam và Trung Quốc nhiều người dùng bánh Trung Thu hình mặt trăng, chế biến bằng các nguyên liệu quý giá như tổ yến, vây cá, tăng giá trị của nó lên gấp trăm ngàn lần, làm lễ vật hối lộ quan trên hoặc thượng cấp. Như vậy là họ đã biến những chiếc bánh truyền thống trong dân gian thành công cụ hối lộ các vị quan tham ô. Tết Trung Thu đã biến chất!
 

Tết Trung Thu ở Ðại Hàn

Chúng ta đã biết nhiều về Tết Trung Thu của người Việt và người Hoa, kỳ này người viết xin được giới thiệu vài nét về phong tục tập quán của người Ðại Hàn đối với Tết Trung Thu được họ coi là ngày tốt đẹp nhất trong năm. Tết Trung Thu đến, người Ðại Hàn thường tổ chức tế lễ rất to và phải tuân theo nhiều tục lệ. Khi tế lễ, vị trí của thần linh được coi là phiá bắc, nếu cúng cá, đầu cá phải quay về phiá đông, đuôi cá quay về phiá tây. Món ăn làm từ những nguyên liệu trồng ở đất có tính âm khi cúng phải bày số lẻ, món ăn làm từ những nguyên liệu cách mặt đất khá cao khi cúng bày số chẵn.
 
Trước khi làm lễ một ngày phải quét dọn nhà cửa thật sạch và tắm rửa sạch sẽ. Rằm Tháng Tám, mọi người trong nhà phải tập trung lại. Do không được dùng bát đĩa ăn hàng ngày cúng bái, họ phải chế ra loại bát đĩa đặc biệt hình dáng hơi khác để dễ phân biệt. Khi cúng thắp 3 tuần nhang để mời thần linh và tổ tiên. Họ cũng dùng loại nhang chế biến từ mun gỗ hoặc lá cây. Họ cho rằng nhang có thể mời được thần linh và tổ tiên về, và khiến cho ma quỷ lánh xa. Ðể mời tổ tiên từ lòng đất hay trên trời, họ lấy cát sạch bỏ vào một cái bát tượng trưng cho đất. Trong suốt thời gian tế lễ, mọi người phải đứng yên và cúi đầu để tôn trọng giây phút thần linh về “dùng bữa”. Khi kết thúc buổi lễ mọi người cùng cúi lạy 2 lần. Sau đó dọn đồ lễ xuống mọi người cùng ăn, coi như hưởng “lộc” của tổ tiên.
 
Trong dịp Tết Trung Thu, người Ðại Hàn thường ra mộ tổ tiên để làm sạch cỏ và sửa sang lại mộ phần như người Việt người Hoa đi tảo mộ vào Tiết Thanh Minh. Việc này rất được coi trọng vì nó thể hiện tấm lòng của con cháu đối với tổ tiên và những người đã khuất ở trong gia đình. Khi làm lễ mai táng, người Ðại Hàn rất coi trọng việc xem phong thủy và địa lý, bởi vậy có nhiều ngôi mộ cách nhà rất xa. Những người lơ là việc chăm sóc mộ phần của tổ tiên sẽ bị xóm làng chê cười là bất hiếu và không có phúc.
 
Vào dịp Tết Trung Thu, người Ðại Hàn cũng thường làm bánh có cả bánh hình mặt trăng để bày tỏ tấm lòng cảm tạ trời đất và mặt trăng về một vụ mùa đã thu hoạch đồng thời mong ước vụ mùa sắp tới thu hoạch nhiều gấp bội. Người Ðại Hàn thường chế biến loại bánh hình bán nguyệt với tên gọi “Sông Phiên” mang tín ngưỡng dân gian với ý nghĩa mọi cầu mong của cá nhân đối với mặt trăng đều được toại nguyện, vạn sự như ý.
 
Vào dịp Tết Trung Thu, những người trong cùng dòng họ, bà con thân thích thường tụ họp lại để cùng nhau vui vẻ, hòa thuận, tận hưởng kết quả thu hoạch của vụ mùa vừa qua. Ngày nay, Tết Trung Thu vẫn có ý nghĩa to lớn. Dịp này, mọi người cùng đoàn tụ bày tỏ tấm lòng của mình với cha mẹ ông bà tổ tiên. Ngoài ra nó còn là dịp để cho mọi người vui chơi giải trí. Các trò chơi dân gian người Ðại Hàn thường chơi đùa trong dịp này gồm có Sonori, Kobuknori, đấu vật . . .
  Lm Giuse Nguyễn Trung Thành